Kısaca Sorun

Yazar: Alexander Dobrinov

Anton’un annesi 1946’da Bulgaristan’da Bulgar vatandaşı olarak doğdu. Doğum anında, her iki ebeveyni de Bulgar milletli olmayan Bulgar vatandaşlarıydı. Hala reşit değilken o ve ailesi Bulgaristan’dan göç etti ve hepsi Bulgar vatandaşlığından vazgeçti. Yıllar sonra, yalnızca başka bir ülkenin vatandaşlığını alan Anton doğdu. Anton ve annesinin şu anda Bulgar vatandaşlığı alma olasılıkları nedir? Bulgar ve/veya Bulgar kökenli kişiler olarak mı kabul ediliyorlar? Bu soruların yanıtlarını bulmak ilk bakışta göründüğünden daha karmaşıktır.

Kimin Bulgar olduğu, kimin Bulgar kökenli olduğu ve kimin Bulgar vatandaşı olduğu konusunda Bulgar mevzuatı ne kadar açık? Bu incelemede, Stara Zagora İdare Mahkemesi’nin 16.06.2020 tarihli 238 sayılı kararını ele alacağız. Kanaatimizce mahkeme kararının Anayasa ve Bulgaristan Vatandaşlık Kanunu hükümlerine ne ölçüde uygun olduğunu inceleyeceğiz.

Ayrıca, Anayasa Mahkemesi’nin 13/1996 sayılı davadaki gerekçelerini ve özellikle bu davadaki Yargıç Todor Todorov’un görüşünü inceleyeceğiz. En önemlisi, farklı terimlerin (Bulgar vatandaşlığı kurumu ile ilgili) bir bütün olarak Bulgar mevzuatında ne şekilde tanımlandığını açıklamaya çalışacağız.

Stara Zagora mahkemesinin kararı ve “Bulgar kökenli” nedir?

Söz konusu dava, bir Türk vatandaşının Yurtdışındaki Bulgarlar için Devlet Teşkilatı (State Agency for Bulgarians Abroad) kararına karşı yaptığı şikayet üzerine açılmıştır. Kararda, Bulgar kökenli sertifika vermesi reddedilmişti. Mahkeme itirazı reddetse de bunun nedenlerini ayrıntılı olarak inceleyelim.

Bulgar vatandaşı veya Bulgar (Bulgar vatandaşlığı)

Başvuran, babasının Bulgar vatandaşı olması nedeniyle kendisinin Bulgar kökenli olduğu konusunda ısrar etmektedir. Vatandaşlık Kanunu’nun 2. maddesinin 1. fıkrası anlamında “Bulgar”ın Bulgar milletli kişi olduğu belirtilmektedir. “Bulgar vatandaşı” terimi ile “Bulgar” terimi arasındaki fark açıktır, “Bulgar” terimi üçüncü bir terim olan “Bulgar kökenli kişi”yi tanımlamak için kullanılmaktadır.

Mahkeme davasından

Öncelikle, Vatandaşlık Kanunu’nun 2. maddesinin 1. Fıkrasına göre “Bulgar kökenli” kişinin en az bir üstsoyu Bulgar olan kişi olduğunu belirtelim. Mahkeme, Bulgar ve Bulgar milletli bir kişi terimlerini eşitleyerek yasal hükümleri yanlış bir şekilde alıntılamıştır. Bu tam olarak doğru değildir. Bunun hemen ardından, bir Bulgar vatandaşının bir Bulgar ile eşdeğer olmadığı sonucu geliyor. Bu ifade muhtemelen doğrudur, ancak hiçbir şekilde mahkemenin belirli bir sonucu tarafından belirlenmez.

Çıkarım №1: Bulgaristan vatandaşıBulgar*

*Yukarıdaki ifade koşullu olarak kabul edilmelidir. Hiçbir şekilde mahkemenin belirli çıkarımları tarafından belirlenmemiştir.

Bulgar vatandaşı veya Bulgar kökenli kişi

Başvuranın Bulgar kökenli bir kişinin Bulgar vatandaşı olduğu iddiası, Bulgar vatandaşı olan herhangi bir kişinin Bulgar kökenli olduğu yönünde hukuken kabul edilemez bir sonuca yol açmaktadır. Bir Bulgar vatandaşı, Bulgar milletinden olmayan bir kişi olabilir ve her Bulgar kökenli kişi Bulgar vatandaşlığına sahip değildir.

Mahkeme davasından

Burada mahkemenin vardığı sonuçlara katılıyoruz. Vatandaşlığa kabul edilen bir Bulgar vatandaşı, Bulgar kökenli olmayabilir. Bu, Bulgar Vatandaşları Kanununun Ek Hükümlerinin 2. maddesinin 1. fıkrasındaki “Bulgar kökenli” tanımından kaynaklanmaktadır. Tanım, “Bulgar kökenli bir kişinin” en az bir üstsoyu Bulgar olan kişi olduğunu belirtir. Henüz bir Bulgarın tam olarak ne olduğunu belirlememiş olmamıza rağmen, vatandaşlığa kabul edilen Bulgar vatandaşının ebeveynlerinden hiçbirinin Bulgaristan ile (genel olarak) hiçbir ilgisi olmaması muhtemeldir. Bu nedenle, büyük olasılıkla, ebeveynler “Bulgar” tanımını yerine getirmeyecektir. Bu yüzden de, bu kişi Bulgar kökenli olamaz.

Bunun tersi de geçerlidir. Bir Bulgar ebeveyni olan Bulgar kökenli bir kişi, Bulgar vatandaşlığına sahip olmayabilir. Bunun yanında, anne-babası Bulgar vatandaşı olan bir kişinin Anayasa’ya göre Bulgar vatandaşı olarak kabul edildiği unutulmamalıdır:

Bulgar vatandaşı, anne ve babasından en az biri Bulgar vatandaşı olan kişidir…

Anayasa’nın 25. maddesinin 1. Paragrafı

Çıkarım №2: Bulgar vatandaşıBulgar kökenli kişi

Bulgar vatandaşlığı (ve kökeni) kurumu hakkındaki kafa karışıklıkları

Dahası, mahkeme bizi şaşırtan sonuçlara varıyor:

Bulgar kökenli kişiler veya Bulgarlar, ortak bir dil, ortak tarih, örf, adet, isim ve kültürel geleneklere sahip, ülkede tarihsel olarak farklı bir grubun parçası olma bilincine sahip kişilerdir.

Mahkeme davasından

Her şeyden önce, mahkemenin Bulgar ve Bulgar kökenli bir kişi terimlerini eşitleyip eşitlemediği üsluptan net değildir. Ancak mahkemenin Bulgar ve/veya Bulgar kökenli kişiler hakkında vardığı sonuç Bulgar Vatandaşlık Kanunu hükümleri ile çelişmektedir. Kanuna göre Bulgar kökenli kişi, en az bir üstsoyu Bulgar olan kişidir. Kanun aksesuarlar, dil, tarih vb. hakkında hiçbir şey belirtmemektedir. Bu tür tanımlar, Bulgaristan dışında yaşayan Bulgarlar Kanununda mevcuttur. Ancak bunların Bulgar vatandaşlığının kazanılmasıyla ilgisi yoktur. Bulgar kökenli bir kişi, bir ebeveyni Bulgar olan kişidir. Bulgar nedir, işte bunu hala anlamaya çalışmalıyız.

Çıkarım №3: Bulgar kökenli kişi = Bulgar ebeveyni olan kişi

Ve burada sorunun özüne, Bulgar yasalarına göre “Bulgar”ın ne olduğuna geliyoruz. Bu sorunun cevabını verirsek, kimlerin Bulgar kökenli (Bulgar soyundan gelen) olduğu çok net anlaşılacaktır.

Yargıç Todor Todorov’un Bulgar kökenli, Bulgar ve Bulgar vatandaşı tanımları üzerine görüşü

Stara Zagora mahkemesi ayrıca kimin “Bulgar vatandaşı” ve “Bulgar kökenli kişi” olarak kabul edildiğine dair ek çıkarımlarda bulunuyor. Bu çıkarım Yargıç Todor Todorov’un 13/1996 sayılı anayasa davasındaki görüşüne dayanmaktadır. Peki bu görüş, yazıldığı tarihten 25 yıl sonra hala geçerli mi?

Anayasa iki kavram arasında açık bir şekilde ayrım yapmaktadır; “Bulgar kökenli kişi” (Bulgar) – 25. Maddenin 2. Paragrafı ve “Bulgar vatandaşı” – 25. Maddenin 1. Paragrafı.

Yargıç Todor Todorov’un görüşü

Yargıç Todorov burada Bulgar kökenli kişi ile Bulgar kelimesini bir tutuyor. Peki bu doğru mu?1999 tarihli Vatandaşlık Yasası’nın güncel baskısında (Yargıç Todorov’un görüşü 1996 tarihlidir). Bulgar kökenli bir kişinin, en az bir üstsoyu Bulgar olan kişi olduğu yazılmıştır. Yani hukukun modern normunda Bulgar kökenli bir kişi ile bir Bulgar’ın iki ayrı kavram olması gerektiğini açık bir şekilde belirtmektedir. Ancak bu durumda kanun koyucu yeni bir terim ortaya atmıştır – Bulgar.

Bulgar – etnik olan, hukuki olmayan bir kavram

Ayrıca, Yargıç Todorov’un görüşünde bir Bulgar ve Bulgar kökenli bir kişi terimleri yeniden eşitlenmiştir ki bu, özellikle mevzuatın mevcut işleyişinde bizce temelsizdir.

Bulgar, kökeni itibariyle (anneden veya babadan) Bulgar kanından olan bir kişidir. Bulgar mutlaka bir Bulgar vatandaşı değildir. Moldova, Macar ya da Alman vatandaşı olabilir ama bu onu Bulgaristan vatandaşlarından daha az Bulgar yapmaz. “Bulgar” terimi yasal değil, etniktir.
Anayasanın Bulgarlar için tanıdığı tek ayrıcalık, eğer artık vatandaşlıkları yoksa daha kolay bir prosedürle Bulgar vatandaşlığı alma fırsatıdır.– Anayasanın 25. maddesinin 2. Paragrafı.

Yargıç Todor Todorov’un görüşünden

Yargıç Todorov, Bulgarların haklarının Anayasa’nın 25. maddesinin 2. fıkrasında düzenlendiği kanaatindedir. Ancak bu norm, Bulgarların değil, Bulgar kökenli kişilerin haklarını düzenlemektedir. Başka bir deyişle, bu iki farklı terimin aynılığını yineliyor, ancak bu ikisinin modern mevcut Vatandaşlık Hukukunda çok farklı anlamları var. Vatandaşlık Kanunu hükümlerinin 20 yılı aşkın bir süredir hala anayasaya aykırı ilan edilmemiş olmaları aslında bir Bulgarın kesin olarak Bulgar kökenli olmadığını göstermektedir.

Yargıç Todorov’a göre başka bir açıdan bakıldığında, Bulgar “Bulgar kanı” taşımalıdır.
Jus sanguinis kuralının standart ifadesini, yani çocuğun kanını taşıyan ebeveynin vatandaşlığını kazandığını kabul edersek, o zaman bir Bulgar, şüphesiz bir Bulgar vatandaşı olmalıdır, ancak yukarıda da gördüğümüz gibi bu durum ne Bulgar mevzuatının normlarına uygun düşmektedir ne de Yargıç Todorov’un görüşüne.

Doğuştan Bulgar vatandaşlığı

Anayasa’nın 93. maddesinin 2. paragrafı göre doğumla Bulgar vatandaşı, yalnızca doğum anında mevcut Bulgar mevzuatına göre köken veya doğum yeri nedeniyle Bulgar vatandaşlığı kazanan kişi olabilir.

Bulgaristan Cumhuriyeti Anayasası’nın 93. Maddesi, 2. Fıkrası hükmünün yorumlanmasına ilişkin 13/96 sayılı Anayasa davasına ilişkin 23 Temmuz 1996 tarih ve 12 sayılı Karar

Anayasa Mahkemesi’nin kararına göre Anton’un annesi doğuştan Bulgar vatandaşıdır. Daha sonra Bulgar vatandaşlığını kaybetmiştir. Kendisi Bulgar kökenli biri midir? Bulgar mıdır?
Doğuştan bir Bulgar vatandaşı teorik olarak Bulgarlıktan hiç çıkabilir mi (elbette Bulgar vatandaşlığını kaybedebilir)?

Bunların hepsi, hakkında içtihat hukukunun henüz tesis edilmediği konulardır.

4 yorum

  1. Merhaba benim dedem ve babaanem bg dogumlu 1934 yılında 20 li yaşlarda tr ye göç etmek durumunda kaldılar,babam tr de doğdu ve vefat etti benim köken üzerinden vatandaslık alma hakkım var mı ? ve diğer konu bulgarıstan da kalıcı oturum izni almak yasal hakkım mı? tesekkür ederim saygılarımla

    1. Author

      Merhaba,
      Büyük olasılıkla hem vatandaşlık hem de daimi ikamet için uygunsunuz. Ancak prosedürler karmaşıktır. Yardıma ihtiyacınız olursa bize bildirin.
      Saygılarımla,
      Posolstvo.eu

  2. Merhaba,
    Benim anaannem ve dedem Bulgaristan vatandaşı olarak Bulgaristan’da vefat etti.

    Annem ise 1955 yılında Bulgaristan’da doğdu, 1978 yılında Türkiye’ye göç etti. Mevcut durumda Bulgaristan vatandaşlığı yok.

    Ben Türkiye doğumluyum, direk olarak Bulgaristan vatandaşlığına başvurabilir miyim? (15. maddeden)

    1. Merhaba Ismet bey,

      Köken üzerinden başvuru yapacaksınız öncelikle önerimiz sitemizde yer alan konuyla alakalı bütün makaleleri gözden geçirmenizdir. Başvuru elbette yapabilirsiniz, ancak başvurunuzun onaylanmadan önce başarıyla geçmesi gereken prosedürler oldukça fazla ve bu prosedürler ne yazık ki oldukça kafa karıştırıcı ve zaman alıcı olucaktır.

      Tavsiyemiz bize posoltsvoturkiye@gmail.com mail adresinden ulaşıp durumunuzu elinizdeki belgelerle daha detaylı anlatmanız olacaktır.

      Sağlıcakla kalın.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir